(aktualizacja: 25.09.2009)

(aktualizacja: 23.01.2012)

(aktualizacja: 4.05.2008)

(aktualizacja: 7.12.2009)

(aktualizacja: 26.09.2009)

(aktualizacja: 1.08.2009)

(aktualizacja: 25.09.2009)

kliknij myszką na obrazku aby wejść na stronę stowarzyszenia

KRAKÓW

Adam Chodźko

Jan Czarnecki

Leszek Jaranowski

Kazimierz Łapczyński

Janusz Krupa

Jan Ostroga

Leszek Rogozik

Adam Siatka

Janusz Zyguła

STALOWA WOLA

Andrzej Barwiński

Jerzy Kopeczek

Marian Tofil

Zdzisław Bełczowski

Edmund Myszka

LUBLIN

śp. Andrzej Typiak

Paweł Durakiewicz

Józef Godlewski

Zbigniew Góźdź

Robert Makenson

Grzegorz Ryczek

Marek Staszewski

Marian Tabiszewski

SŁUPSK

Roman Zasada

ŚWIDNIK

Władysław Kuś

KONIN

Andrzej Adamczyk

Ryszard Białkowski

Grzegorz Kamiński

STARGARD SZCZECIŃSKI

Józef Stachowiak

Czesław Łucko

SZCZECIN

Piotr Mync

ś.p. Waldemar Kozakowski

WARSZAWA

Wojciech Podgórzak

ŁÓDŹ

śp. Zdzisław Kuchciak

SANDOMIERZ

Jerzy Las

TARNOBRZEG

Stanisław Kijanka

Andrzej Kazula

Wojciech Gędek

FOTO

CZERWONY BÓR '82

FOTO

CZERWONY BÓR

STAN DZISIEJSZY

FILMY

TV Polonia – „Świadkowie nieznanych historii”.

Aby oglądnąć kliknij na obrazku

TVP Historia

Poświęcony WOS nr 6 w Czerwonym Borze.  Kliknij na obrazku

TVP Łódź

„Niepokornych w kamasze”

TVP 24.03.2010

Rzeczpospolita
niesprawiedliwa

WOS w Klubie Wtorkowym
- videorelacja

„Tygodnik Katolicki”

odszkodowania

Klub Wtorkowy

"Długie ramię Moskwy"

– o wywiadzie wojskowym

Rozmawialiśmy z Bronisławem Ryczkiem (ur. 1937 r.) – emerytowanym pułkownikiem Wojska Polskiego, który z ramienia WSW prowadził przesłuchania w Czerwonym Borze. Ryczek nie chce mówić o szczegółach swojej pracy. Nie czuje też, że robił coś niewłaściwego.
	… Jak się pracuje w pewnych służbach, to się nie powinno później nic pamiętać. W Wojsku Polskim była tylko jedna taka sprawa jak Grudniewicza, codzienność naszej służby była inna. Każda władza polega na przymusie. Te mechanizmy, które były wtedy, to są mechanizmy stosowane od wieków. Zawsze tak było, że wojsko było chronione przez jakieś służby i nie zawsze w białych rękawiczkach się działało. A kontrwywiad zawsze grzebie w gównie – albo coś tam się znajdzie, albo nic tam nie ma. Kontrwywiad zajmuje się głównie profilaktyką, w szerokim znaczeniu. Chodzi głównie o to, żeby wiedzieć, co się dzieje, ale czasem też trzeba ostro wkroczyć... Tam, gdzie jest rewolucja, to są tragedie. I jak ktoś robi rewolucję, to musi się z tragedią liczyć. Po prostu. A wcale nie było tak najgorzej. Pamiętam gorsze czasy niż w PRL. Wyrzuty sumienia? Dlaczego? Wobec swojego pracodawcy trzeba być lojalnym. Należało się przykładać. Tak pracowałem i miałem dobre efekty.

 

 

Wspomnienie z aresztu – Zdzisław Bełczowski W tym samym dniu, w którym stawiliśmy się w JW. 3466 w Czerwonym Borze w Stalowej Woli odbywały się uroczystości peregrynacyjne. Wzięło w nich udział około 50 tysięcy osób. Udział w nich brały delegacje z Częstochowy, Lublina i Rzeszowa. Trwały one od 5-6 listopada. W tym czasie w Kombinacie Przemysłowym Huty Stalowa Wola przy ulicy Eugeniusza Kwiatkowskiego nr 1 pracowało około 25 tysięcy osób i był on jednym z największych zakładów zbrojeniowych w Polsce. Mnie już nie było dane uczestniczyć w tych uroczystościach bo w dniu 5 listopada 1982 roku wraz z kilkuset innymi trafiliśmy do Jednostki Wojskowej nr 3466 stacjonującej w Czerwonym Borze. Słynny to był pobór rezerwistów i nie tylko, bo byli i tacy, którzy wcześniej w wojsku nie służyli. Oczywiście żadnego ochotnika – wszystkich wcielono do wojska przymusowo, a niektórych nawet przywiozła WSW (Wojskowa Służba Wewnętrzna) zdrowych i chorych, ślepych, głuchych i kulawych. Armia potrzebowała każdego, wszak trwał stan wojenny i wróg tylko czyhał. Przynależność do nielegalnych struktur „Solidarności” było jedynym kryterium poboru. czytaj całość

KRAKÓW 

– na podstawie audycji emitowanej 

w Radiu Kraków w dniu 16 grudnia 2007 roku

Adam Siatka — Miałem skalę porównawczą, jak było w normalnym ośrodku internowania, a jak było w tym wojskowym. Normalny ośrodek internowania w porównaniu z tamtym to jest przedszkole. Tam była gehenna.

Kazimierz Łapczyński — To jest 1982 rok, początek listopada, przynosi mi to milicjant do domu. Po prostu wezwanie, normalne wezwanie – proszę bardzo podpisać się – odebrałem.

Leszek Jaranowski — Zasłużyłem sobie w ich przekonaniu ewidentnie. Wyszedłem z tego „dołka" i tu jest ciekawa historia – po 48 godzinach wedle obowiązującego wtedy prawa albo się dostaje decyzję o aresztowaniu tymczasowym, albo jakieś zarzuty, albo wypuszcza. No to mnie wypuszczają, wychodzę cały szczęśliwy, słońce świeci. To jest ulica Mogilska. Jest tam przystanek tramwajowy, no to idę na ten przystanek i jadę do domu. Chłopakom powiedzieć, że żyję, pokazać się żonie przede wszystkim. Bo zamykając oni nigdy w życiu nie informowali rodziny. Po prostu się znikało, nagle się znikało. Podchodzi na ten przystanek dwóch panów - myślę, że następni chętni do tramwaju, a oni mnie pod pachę i z powrotem na Mogilską, na drugą stronę ulicy. Następne „48" godzin. Jedno „48" odbębniłem – wypuścili – zapisali, że zostałem wypuszczony i drugie „48". Za tym drugim razem jak wychodziłem to dostałem bilecik. Byłem po służbie wojskowej, czyli teoretycznie nazywało się to „bilet na odbycie ćwiczeń rezerwy" – wziąłem.

Adam Siatka — Zostałem zawezwany na Komendę Uzupełnień w Nowej Hucie i oczywiście dostałem powołanie na ćwiczenia wojskowe – tak to wtedy nazywali. Skończyłem służbę wojskową, nigdy nie byłem wzywany wcześniej na żadne ćwiczenia mimo, że akurat byłem w łączności.

Leszek Jaranowski — Czerwony Bór – nikt z nas nie wiedział gdzie to jest. Na mapie tego nie było w ogóle. Co to za białe niedźwiedzie, jakieś takie? Potem się okazało, że to głęboko na północnym wschodzie. Między Łomżą, a Zambrowem. Poligon wojskowy. Na mapie, nazwa Czerwony Bór nie istniała.

(kliknij na obrazku aby powiększyć)

Jarosław Szarek (IPN Kraków) — Pierwsze osoby do tych obozów trafiły przed ogłoszonym przez podziemne kierownictwo Solidarności na 10 listopada 1982 roku strajkiem generalnym, który miał być odpowiedzią na delegalizację „Solidarności" przez ówczesny Sejm PRL. Potem były również gorące daty, bo była pierwsza rocznica stanu wojennego 13 grudnia. Była kolejna rocznica wydarzeń grudnia 1970 na Wybrzeżu. Strzałów pod kopalnią „Wujek" 16 grudnia. Władza przewidywała, że te daty, te rocznice będą w jakiś sposób momentem aktywniejszej działalności „Solidarności". Chcąc przed tym się zabezpieczyć, a nie chcąc już aresztować tych ludzi – likwidowano obozy internowania  – jednak tych ludzi chciano odizolować i właśnie wykorzystano te obozy wojskowe.

Leszek Jaranowski — Jak się znalazłem na dworcu, sprawa zupełnie się wyjaśniła. Patrzę, stoi multum ludzi młodych. Ludzie z podziemia w tamtych czasach mieli charakterystyczny wygląd. Najczęściej brody... i tu takie skupisko. Co, manifestacja się jakaś robi, manifa? No to już – jestem gotowy i chętny! Patrzę się, a tu wszyscy do tego samego pociągu wsiadają. Po drodze wysiadaliśmy w takiej miejscowości, oczekiwaliśmy na następny pociąg żeby dojechać dalej. Oczywiście cała miejscowość została przez nas wszystkich – a była to już grupa ponad czterystu osób, całe otoczenie dworca zostało wymalowane, oplakatowane. Ja pamiętam, że miałem pióro. No to tym atramentem – niewiele tego było – ale napis stosowny wykonałem na murze tego dworca. Wysiedliśmy w Czerwonym Borze, dołączyli do nas ludzie z innych miejscowości. Okazało się potem, że w zasadzie byli z całej Polski. Potężny teren, poligon wojskowy, czołgowisko, obrośnięte lasem wszędzie w koło. Dla kogoś, kto nie zna terenu, żadnego ogrodzenia nawet nie trzeba było – nie wiedziałby, w którą stronę iść i jak długo, bo to wielkie, potężne przestrzenie. Potężne lasy i nic w koło.

czytaj całość   

KRAKÓW

List – Jan Ostroga

W Czerwonym Borze znalazłem się  jak większość  z uczestników nie po to, by doskonalić przygotowanie wojskowe. Haniebna decyzja, która bramę jednostki wojskowej, zamieniła na bramę więzienną, rzuciła mnie, i wielu mi podobnych w to właśnie miejsce. Dzisiaj 3 kwietnia 2008 r. jakiś impuls nakazał mi wyszukać w Internecie hasło „Czerwony Bór”. Z zaciekawieniem zacząłem wczytywać się w opis zdarzeń, których byłem uczestnikiem, choć nie dane mi było przeżyć pełnego „turnusu” tego swoistego wczasowiska. Umiłowanie wolności, kazało mi od samego początku szukać możliwości wyjścia, i szybkiego znalezienia się w domu, gdzie czekała żona, i maleńka córka. 

Przypominam sobie wiele szczegółów z tamtego czasu. Mieszkałem w drugim, lub trzecim „bungalowie”, w środkowym rzędzie obozu. Już pierwszego dnia, moje nogi nie nawykłe do wojskowych butów dały znać przez zapalenie ścięgna Achillesa, że słuszne były moje wcześniejsze, udane zresztą próby uniknięcia zasadniczej służby wojskowej w LWP. Złagodzono więc rygor noszenia butów na rzecz „pepeg”, wiedzieć  jednak należy, że w wyposażeniu nie było skarpet, lecz onuce. Nie trzeba zbyt wybujałej fantazji, by wyobrazić sobie snujące się ciury z wlekącymi się po ziemi onucami, a to idące na stołówkę, a to ćwiczyć musztrę, a zawsze śpiewające „piosenki zatwierdzone przez  zarząd polityczny LWP”. Każda próba zaśpiewania czegoś innego była natychmiast przez kadrę dowódczą zdecydowanie przerywana. Jedzenie było podłe. Nigdy nie zapomnę obiadu, na który podano zimne ziemniaki, marynowanego ostroboka i poszatkowaną zgniłą kapustę. Ale czegóż mogliśmy wymagać, my  „pachołki Reagana”, którymi byliśmy dla kadry oficerów, lub „kryminaliści”, i  „złodzieje” – jak ostrzegano młodych podoficerów służby zasadniczej. W podobny zresztą sposób skwitowano nasz postulat o dowiezienie węgla, który prędko się skończył. Trudno się więc dziwić, że instynkt samozachowawczy kazał mi wykorzystać pewną przypadłość mojego ciała, a mianowicie możliwość w miarę bezbolesnego wywołania zwichnięcia stawu barkowego. Co też udało mi się wykonać. I do dziś pozostanie dla mnie zagadką, czy lekarz podpisujący moje wcześniejsze zwolnienie odkrył, że jest to mistyfikacja, czy nie. I to, że mrugnął do mnie porozumiewawczo zanim rzucił do mnie „no to jedziecie do domu” miało coś znaczyć – dalibóg nie wiem. A zbliżał się 10 listopada. Na ten dzień zaplanowaliśmy jak pamiętam strajk, chyba głodowy. Jednak cały wieczór dnia poprzedniego spędziłem z kolegami pisząc na maleńkich skrawkach papieru listę współmieszkańców, gryps ten ukryłem we wnętrzu sygnetu, który wówczas nosiłem. Część kolegów pisała do bliskich, jednak te listy nie były ukryte w jakiś przemyślny sposób. Niemniej udało się i je przemycić.  

Ja, oraz jeszcze jeden z kolegów, który był krótko po resekcji żołądka (lekarz jak zobaczył jego stan, i dokumenty ze szpitala rzucił tylko jakieś przekleństwo i podpisał mu zwolnienie) zostaliśmy zawiezieni do Zambrowa, gdzie bez żalu, opuściliśmy wojskowy gazik, którym nas tam odstawiono. Po przybyciu do Krakowa przystąpiłem do powiadamiania kogo trzeba o sytuacji, jaką zostawiłem w Czerwonym Borze. Zacząłem od Arki Pana w Nowej Hucie. Niestety, czy to z powodów bezpieczeństwa, czy też rzeczywistej nieobecności księdza Jancarza nie oddałem listy osobiście do jego rąk. Opatrzoną osobistym komentarzem  pozostawiłem dyżurującemu księdzu. Resztę listów rozesłałem, część oddałem osobiście. Jedyną osobą, którą pamiętam z nazwiska, jest kol. Andrzej Pawlik, chyba z „Armatury”, pamiętam też, że gryps jego oddałem w aptece przy ul. Starowiślnej. 

Są to moje pierwsze, pisane na gorąco wspomnienia wywołane odkryciem strony poświęconej osobom represjonowanym w Wojskowym Obozie Specjalnym nr VI w Czerwonym Borze. 25 lat wymazuje wiele zdarzeń, ludzi, którzy wówczas wraz z nami, nie waham się użyć tych słów, tworzyli historię. Dobrze się dzieje, że ci, którzy byli wówczas w centrum wydarzeń, wręcz je kreowali, chcą o tym opowiadać, dzielić się z innymi tymi również małymi epizodami naszej wspólnej drogi do wolności. Bo walka o wolność, to nie tylko Komańcza, Załęże, czy inne historie na dziesiątą stronę opisane na tonach papieru, ale również mało znane epizody, którego jeszcze mniejszym epizodem była moja w nim „rólka” – Czerwony Bór.

Pozdrawiam Jan Ostroga  

xx

STALOWA WOLA

Wspomnienia z Czerwonego Boru

  Najpierw przepychanki w RKU. Bezwzględnie nie respektowano żadnych dokumentów (np. zaświadczenia lekarskie), które mogłyby odwołać nakaz wyjazdu do Czerwonego Boru do Wojskowego Obozu Specjalnego nr VI, oficjalnie na ćwiczenia wojskowe w jednostce JW 3466. W efekcie w obozie byli inwalidzi, ktoś w gipsie do pasa, ktoś bez palców u prawej ręki...

Na początku listopada musieliśmy jechać. Na dworcu w Stalowej Woli wszystkie światła były wyłączone, żeby nie było widać tych, którzy nas odprowadzali, albo żeby nie było wiadomo ilu nas jedzie. W nocy przesiadka w Warszawie i rano dotarliśmy do Zambrowa. Część samochodami pojechała do Czerwonego Boru, część odmówiła jazdy samochodami i dotarła wieczorem. Ci zakwaterowani zostali dopiero następnego dnia – noc przespali jeszcze w cywilnych ciuchach.

   Obóz składał się z drewnianych baraków (stare wagony). Na skraju był pawilon z umywalkami, prysznicami i ubikacjami. W baraku spało 16 osób. Była też koza – piecyk żelazny, który ogrzewał nas nocą. W dzień, kiedy chorzy zostawali w barakach, ścigali nas za palenie w piecyku. Kiedyś jeden z poruczników (dowódca plutonu) zalał rozgrzany piecyk wodą, aż pękła blacha. Chłopcy straszyli go potem, że doniosą, że zniszczył mienie wojskowe.

czytaj całość   

LUBLIN

Czerwony Bór, polski gułag '82

Październik ‘82: Kilkudziesięciu lubelskich działaczy Solidarności wezwano do Wojskowej Komendy Uzupełnień w Lublinie, gdzie otrzymali powołania do wojska.  Już 5 listopada wyjeżdżają w nieznane, w sam środek leśnej głuszy na Podlasiu. Mieszkają w nie ogrzewanych bydlęcych wagonach. W trzaskającym mrozie budują drogę ze śniegu. Codziennie są przesłuchiwani przez oficerów WSW i nakłaniani do współpracy. Nie wrócicie już stąd, słyszą. Tu będzie drugi Katyń.  Władysław Kuś, uczestnik strajków i pacyfikacji WSK Świdnik, nigdy nie był w wojsku. 29 października ‘82 na wezwanie do WKU na ulicy Spadochroniarzy w Lublinie przyszedł myśląc, że chodzi o uzupełnienie dokumentów. - Wszystko trwało bardzo krótko. Dostałem powołanie na 5 listopada. Jednostka: Czerwony Bór. Spojrzałem na mapę, nigdzie nie było takiej wsi. Gdzie oni nas wywożą? - pomyślałem.  

Koniec złudzeń 

Na swoją kolejkę czekało ponad 50 mężczyzn, którzy doskonale znali się z działalności opozycyjnej. Byli z Lublina, Kraśnika, Świdnika i Łęcznej. W różnym wieku. Niektórzy niepełnosprawni i schorowani. Łączyło ich jedno: wszyscy działali w Solidarności. - Zobaczyłem samych znajomych z opozycji i nie miałem wątpliwości, że to podstęp - wspomina Włodzimierz Blajerski, który także otrzymał wezwanie do WKU. - Po prostu stamtąd uciekłem. Na dwa tygodnie pod zmienionym nazwiskiem skryłem się w szpitalu. To mnie uratowało. Inni nie mieli takich możliwości. - Byłem podoficerem czynnej służby wojskowej. Za odmowę wykonania rozkazu groziła kara śmierci - mówi Józef Godlewski, powołany tego samego dnia do Czerwonego Boru. - Nie miałem gdzie się ukryć. A poza tym, chciałem wierzyć, że nas naprawdę biorą do wojska.  

Złudzenia prysły już w pociągu

Podróż z Lublina do tajemniczego Czerwonego Boru trwała ponad 10 godzin. Po drodze wsiadali mężczyźni wcieleni do wojska w Krakowie, Nowej Hucie, Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku… W sumie ponad pół tysiąca osób. - Nikt nie wiedział, gdzie nas wiozą, co to za jednostka - wspomina Kuś. - Ale już wiedzieliśmy, że nie jedziemy tam przypadkowo, skoro wśród nas są sami działacze opozycji.  

Strach zdegradowanych 

O 3 nad ranem pociąg stanął w szczerym polu. Na “żołnierzy” czekało dwóch wojskowych. Pięć kilometrów konwojowali ich w głąb lasu. Kiedy stanęli pod szlabanem prowadzącym do jednostki wojskowej, padł krótki rozkaz: Żadnych rozmów! Cisza! Wszystko, co będzie się tutaj działo, zostaje objęte ścisłą tajemnicą wojskową. Potem kilka godzin czekania w zimnym, ciasnym baraku na dalsze rozkazy. Potem strzyżenie i golenie. - Kazali nam się przebrać w polowe mundury - wspomina Godlewski. - Bez pagonów, choć przecież byli wśród nas oficerowie. Tak, jakbyśmy wszyscy w jednej chwili zostali zdegradowani. Nie dostaliśmy broni… i wtedy stało się jasne, że pod przykrywką wojska szykują nam coś zupełnie innego. Strach było nawet myśleć, co.  

Zrobimy wam Katyń 

Mężczyzn skoszarowano po 50 w barakach. Barak to były trzy bydlęce wagony. Takich baraków - gotowych na przyjęcie nawet 2 tys. ludzi - było kilkadziesiąt. W środku piecyk na drewno, który miał ogrzewać barak przy 15-stopniowym mrozie. I jeszcze metalowe piętrowe łóżka. Wszystko. - W nocy zaczęliśmy przymarzać do łóżek. Ci, którzy spali dalej od „kozy” zamieniali się na łóżka z tymi, którzy spali bliżej. Przy piecyku całą noc ktoś dyżurował, bo inaczej byśmy tam po prostu pomarli z zimna - opowiada Kuś. Pierwszy ranek zaczął się od musztry. Poszli wszyscy, także chorzy i niepełnosprawni: - Bez palców u rąk, z jedną nogą krótszą, długą dłuższą, chorzy na serce - wylicza Godlewski. - Ja sam miałem krwawiące wrzody. Tamtych to nie interesowało. - Chodziło ot to, żeby nas przeczołgać, upokorzyć, zastraszyć - dodaje Władysław Kuś. - Jeden z oficerów powiedział: Zapomnijcie o powrocie do domu. Obok na poligonie stacjonują radzieckie wojska. Zrobią wam tu drugi Katyń.  

czytaj całość   

Lista osób represjonowanych

w Wojskowych Obozach Specjalnych

Lista nie jest kompletna, nadal próbujemy się policzyć. Proszę o uzupełnianie. Jeżeli nie ma Cię na liście skotaktuj się ze mną.

KRAKÓW

STALOWA WOLA

LUBLIN

OPOLE LUBELSKIE

ŚWIDNIK 

KONIN

GDAŃSK

GDYNIA

BIAŁYSTOK

RZESZÓW

DĘBICA

ŁAŃCUT

JASŁO

KROSNO

SANOK

TARNÓW

BEŁCHATÓW

STARACHOWICE

MIELEC

BIELSKO BIAŁA

OLSZTYN

TARNOBRZEG

SANDOMIERZ

BYDGOSZCZ

PUŁAWY

ŻYRARDÓW

ŁÓDŹ

ŁOWICZ

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

SKIERNIEWICE

KĘTY

TYCHY

GRUDZIĄDZ

KIELCE

WARSZAWA

KOSZALIN

TCZEW

KOŁOBRZEG

RADOM

SKARŻYSKO KAMIENNA

TORUŃ

SZCZECIN

SŁUPSK

LĘBORK

OSTRÓDA

BIAŁOGARD

ZAMOŚĆ

PŁOCK

KĘTRZYN

KRAŚNIK

POŁANIEC

URZĘDÓW

ŁYSOMICE

CZERNICHÓW

STASZÓW

LUBARTÓW

KONSTANTYNÓW

ŁASKARZEW

OŻARÓW

ŁĘCZNA

STARGARD SZCZECIŃSKI

USTRZYKI DOLNE

OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI

SKARŻYSKO KAMIENNA

WŁOCŁAWEK

NISKO

KRĘPA

DZIERŻĘCIN

UNISŁAW

HUTA DĄBROWA (PODOSIE)

RYTWIANY

RUMIA

ŁEBIEŃ

DZIERZKOWICE

BRZEG

CHYBIE-MNICH

CHOROSZCZ

CZUDEC

CZERWIN

BARSZCZEWO

ŁOMŻA

TRZEBNICA

WROCŁAW

IZDEBKI

(Po klknięciu na nazwisko wyróżnione kolorem niebieskim zostanie uruchomiony biogram)

List do Premiera RP pana Donalda Tuska   Warszawa 17 marca 2008

w sprawie projektu ustawy „o uprawnieniach kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914-1945, działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiar represji systemów totalitarnych"

(dotyczy również osób internowanych w Wojskowych Obozach Specjalnych)

pełny tekst listu >